Wat is LOGO Schooltaalwoorden?

LOGO Schooltaalwoorden

Woorden staan centraal in het onderwijs. We praten, luisteren, schrijven en lezen in de klas wat af. Maar woordkennis is essentieel om iets te kunnen opsteken van de uitleg of de leertekst. In de zin: ‘Variatie-analyse bewijst dat in het linguïstisch domein deficiënties optreden’ struikel je over de moeilijke woorden en haak je als luisteraar of lezer al snel af… Dat gebeurt ook bij de kinderen in de klas. In hogere groepen krijgen leerlingen in de les te maken met veel onbekende woorden zoals verklaren, commentaar, vanwege. Als ze de woorden niet (goed) kennen, dan zullen ze minder van de uitleg of de te lezen tekst opsteken. Het is belangrijk om deze woorden aandacht te geven. Niet in aparte lesjes, maar geïntegreerd. LOGO Schooltaalwoorden helpt daarbij.

Kant-en-klaar materiaal

Met LOGO Schooltaalwoorden kun je schooltaalwoorden snel en effectief aanleren (in ca. 15 minuten). We willen leerkrachten zo veel mogelijk werk uit handen nemen en bieden alles wat nodig is: logische clusters, met betekenisuitleg en -uitbeelding, en scripts voor instructie. Daarnaast geven we bij elk cluster ideeën voor gevarieerde korte opdrachten, waarin de woorden terugkomen. Zo kunnen leerlingen de woordkennis verdiepen en oefenen ze het gebruik op steeds hogere denkniveaus en in abstractere contexten.

Een voorbeeld

Neem het woordcluster actie - reactie - activiteit. Met behulp van LOGO Schooltaalwoorden verduidelijk je eerst de betekenis van de woorden door het gooien en laten vangen van een bal. Daarna bespreek je met de leerlingen actie en reactie bij ‘gedag zwaaien’ of ‘niezen’ of (moeilijker) bij een ruzie met een boze buurman. Uiteindelijk leren ze de woorden en betekenissen in verschillende contexten te gebruiken.

Woorden leren is leuk!

In LOGO Schooltaalwoorden staat het plezier in woorden leren voorop. Daarom zijn ook grappige filmpjes, mopjes, liedjes en versjes rond de woorden opgenomen. LOGO Schooltaalwoorden sluit aan op LOGO 3000 (voor de onderbouw) en LOGO groep 3, maar kan ook worden ingezet op scholen die niet eerder met LOGO hebben gewerkt.

Tekstbegrip begint bij de woordenschat

Woorden in teksten: struikelblok of startpunt?

Goede kennis van de woorden in een tekst is een basisvoorwaarde voor begrip en daarmee voor schoolsucces. Als je minder dan 80% van de woorden kent, dan snap je nauwelijks iets van de les. Veel leerlingen struikelen over moeilijke schooltaalwoorden. Maar ook als leerkracht loop je tegen problemen aan:

  • De woordenschatlesjes van de taalmethode sluiten niet aan op de woorden in de schoolteksten.
  • Woorden als ‘eigenschap’ of ‘veroorzaken’ leg je niet zomaar even uit.
  • Waar moet je als leerkracht de tijd vinden om dat allemaal voor te bereiden?

Wil je kinderen in de gelegenheid stellen om woordbetekenissen ‘diep’ te verwerven, dan dan is het noodzakelijk om moeilijke woorden structureel te onderwijzen. Maar hoe krijg je dat voor elkaar? Met LOGO Schooltaalwoorden werk je aan woordenschat en tegelijkertijd aan schoolsucces door woordleermomenten te creëren binnen de bestaande onderwijsleeractiviteiten. Zo vormen de teksten het vertrek- én het eindpunt.

Zelf de selectie maken

LOGO Schooltaalwoorden geeft aanwijzingen voor de uitleg en het inoefenen van de woorden. Uit het losbladige systeem selecteer je zélf de woorden die nodig zijn bij het lezen van de tekst die je gaat behandelen. Door te kijken, luisteren, bespreken en tekenen, bouwen de leeringen woordkennis op. Die kennis kunnen ze daarna inzetten en toepassen bij het begrijpend lezen en leren in de zaakvakles. Zo wordt aan beide kanten leerwinst geboekt.

LOGO biedt alle middelen voor de snelle opbouw van een schooltaalwoordenschat:

  • Schooltaalwoorden in logische clusters, met afbeeldingen van de woorden in hun onderling verband.
  • Kant-en-klare scripts om woordclusters in 2 à 3 minuten in een zichtbare context helder uit te leggen.
  • Verdiepende verwerkingsgesprekjes en herhalingsopdrachtjes, die tussendoor gedurende de dag aan de orde kunnen komen, zodat de kinderen zich de woorden steeds meer eigen maken.

Moeilijke woorden

Bij schooltaal onderscheiden we drie soorten moeilijke woorden:

  • Algemene schooltaalwoorden, woorden die in allerlei schoolse teksten voorkomen (zoals mogelijkheid, functie, gevolg etc.).
  • Algemene vaktaalwoorden, woorden die in veel teksten binnen één vak voorkomen (zoals bij wereldoriëntatie: bevolking, burger of landbouw).
  • Specifieke vakwoorden, tekst- en vakgebonden woorden (zoals zandverstuiving, Februaristaking of horige). De beide categorieën algemene woorden blijven in de les vaak onbesproken, terwijl het accent op specifieke vakwoorden ligt.

De basis van LOGO Schooltaalwoorden

We weten uit onderzoek een heleboel over woorden- schatverwerving.

We kennen de risico’s die kinderen lopen als ze de basiswoorden niet snel genoeg leren. Helaas blijven grote groepen kinderen op school achter, simpelweg omdat ze over te weinig woorden beschikken. Er zijn twee belangrijke redenen waarom het intensiveren van woordenschatonderwijs boven aan het prioriteitenlijstje moet staan:

Woordenschatontwikkeling heeft een directe relatie met schoolsucces.

In alle vakken en bij alle lessen hebben kinderen woorden nodig om de les te kunnen begrijpen. Woordenschat is de basis om mee te kunnen doen, om mee te kunnen praten en om mee te kunnen denken. Als de kinderen te weinig woorden kennen om de les te begrijpen leren ze minder bij: dat verstoort hun verdere schoolloopbaan.

Woordenschatontwikkeling is cruciaal voor het leren lezen.

Op grond van het aantal gekende woorden in de kleuterleeftijd blijkt men te kunnen voorspellen hoe goed een kind van 10 jaar begrijpend kan lezen. Dat heeft onderzoek uitgewezen. Als kinderen te weinig woorden kennen kunnen ze de techniek van het lezen wel onder de knie krijgen maar er is onvoldoende tekstbegrip. Vooral bij het lezen van schoolboek-teksten lopen ze daar continu tegen aan: ook dat zal hun verdere schoolloopbaan ernstig verstoren.

Slimme clustering

Met LOGO Schooltaalwoorden bouwen we voort op de woorden van de Basiswoordenlijst en de woorden van groep 3. De woorden zijn zorgvuldich geselecteerd uit bestaande frequentielijsten (de WAK en BASILEX voor groep 4 en 5). Tegelijkertijd is er ook gekeken naar didactische efficiëntie: het woord waardevol (WAK groep 4) is direct geclusterd met waardeloos (WAK groep 4 ‘wat vinden we ervan’) én met waarde en kostbaar (WAK groep 5 ‘geld en winkelen’).

Doorgaande lijn

Door de weloverwogen selectie en uitgekiende clustering ontstaat een doorgaande lijn, waardoor je tijd bespaart. Op de leerkrachtkaart is bovenaan in één oogopslag af te lezen wat de doelwoorden in het cluster zijn, wat de betekenisomschrijving is en hoe de betekenis zichtbaar kan worden gemaakt (voor de kenner: de ‘drie uitjes’ van de woordenschataanpak Met Woorden in de Weer ©).

Leuk en laagdrempelig

Bij elk woordcluster hoort een voorbeeld van een script om de doelwoorden kort en krachtig te semantiseren. Dit staat op de voorkant van de leerkrachtkaart (zie hiernaast). Onderzoek heeft uitgewezen dat het gecombineerd uitleggen en uitbeelden zorgt voor beter begrip: leerlingen krijgen letterlijk en figuurlijk zicht op de achterliggende betekenis van de woorden. Dat maakt het leren van woorden leuk en laagdrempelig. Een ander positief effect is dat leerlingen de betekenissen beter onthouden.

Werken met LOGO Schooltaalwoorden

LOGO voor leerlingen én leerkrachten

De specifieke vakwoorden krijgen veel aandacht: die vormen de kernbegrippen van de les. Maar de algemene school- en vaktaalwoorden zijn niet het onderwerp van de les en worden in het gunstigste geval wel vluchtig toegelicht, maar niet diepgaand geleerd. Soms komen ze hapsnap voor in de taalles, maar daar krijgen ze niet de systematische uitleg die ze verdienen. Leerlingen zullen de betekenissen zelf uit schoolteksten moeten opmaken, en dat is voor velen een stap te ver. Voor jou als leerkracht is het ook ingewikkeld: betekenissen van moeilijke woorden als invloed of uitdagen zijn vaak niet zo makkelijk uit te leggen en systematisch in te oefenen.

Zo werkt LOGO Schooltaalwoorden

LOGO is een effectieve aanpak om kinderen gestructureerd moeilijke schooltaalwoorden aan te leren. Op een leuke manier! Door - net als in de bouw - ‘steigers’ aan te brengen kun je systematisch opstapjes bieden naar een hoger cognitief niveau (zie figuur 2). Je zorgt eerst voor goed begrip van de woorden door uitleg in concrete situaties met veel zichtbare contextuele steun. Bijvoorbeeld: het woord veroorzaken leg je samen met de woorden oorzaak en gevolg uit met een set dominostenen en de afbeelding van de woordbetekenissen op het LOGO Woordweb. Die komt aan de woordmuur te hangen als geheugensteun bij korte vervolgactiviteiten (‘steiger’niveau 1). Want daarna overleggen leerlingen samen over mogelijke oorzaken voor een vieze broek, de gevolgen van een superharde regenbui, of (nog moeilijker) bespreken ze wat roken allemaal kan veroorzaken. Vervolgens bespreken ze de imaginaire situatie (‘steiger’ 2): ‘Als er geen verkeersborden zouden bestaan, wat veroorzaakt dat?’ Zo groeit het inzicht in de betekenissen, wordt kennis van de woorden verdiept en kunnen leerlingen de woorden goed inzetten bij een hoog cognitief niveau: het lezen in de schooltekst (‘steiger’ 3). Als ze dat bereikt hebben en goede kennis hebben opgebouwd kunnen ze de woorden tegelijkertijd ook in alle andere teksten toepassen (‘steiger’ 4).

Diepe verwerving van schooltaalwoorden

De leerlingen hebben tijdens de semantisering zicht gekregen op de achterliggende basisbetekenis van elk doelwoord. Nu gaan ze zich de woorden eigen maken en kennis uitbreiden (bv. waardevol in de betekenis van ‘dierbaar’). Dat doen ze door woorden en betekenissen te verbinden met persoonlijke ervaringen en bestaande kennis. Dit gebeurt systematisch in de interactieve verwerking: eerst kort klassikaal en daarna in tweetallen of tafelgroepjes. Hier komen nieuwe contexten aan de orde. Zo krijgen de leerlingen de gelegenheid om nieuwe betekenisaspecten te verwerven. Bij het consolideren vindt verdere betekenisuitbreiding plaats, bijvoorbeeld: ‘Iets is waardevol, maar niet alleen omdat het veel geld kost. Ook een foto kan waardevol zijn, vanwege de dierbare herinneringen die je hebt.’

De materialen van LOGO Schooltaalwoorden

Leerkrachtkaarten

De leerkrachtkaart geeft een concrete beschrijving voor het aanleren van de woorden, gevolgd door uitdagende spreek-, luister, lees- en schrijfopdrachtjes waarin kinderen geprikkeld worden om de woorden te gebruiken.

Woordwebben

De woordwebben komen aan de muur te hangen als geheugensteun voor de leerlingen.

Liedjes en versjes

De liedjes en versjes zijn speciaal voor LOGO geschreven. In de tekst komen de nieuwe woorden terug en de kinderen kunnen de liedjes of versjes beluisteren en (mee)lezen of (mee)zingen. Muziek en ritme helpen bij het onthouden van de woorden en de teksten. De teksten staan op kopieerbladen, zodat ze mee kunnen naar huis.

Woordkalender

De woordkalender blijkt in de praktijk een bruikbaar instrument. In de woordkalender komen woorden voor als interessant, onderwijl, betreffen en als volgt. Dit soort woorden worden niet expliciet uitgelegd en ingeoefend. Kinderen pikken ze vanzelf op als ze een aantal keer in duidelijke contexten terugkomen. Elke bladzijde van de woordkalender bevat voorbeeldzinnen met een of meer woorden van de week. Het is de bedoeling dat je deze gedurende de week regelmatig tussen de bedrijven door laat vallen. Zonder dat het extra tijd kost worden deze belangrijke woorden dan op een natuurlijke manier verworven.

Losbladig maakt flexibel

Uniek bij LOGO is het losbladige systeem, waardoor je als leerkracht zelf eenvoudig de woorden kunt koppelen aan de lessen en de teksten die op het programma staan. Zo bepaal je zelf welke woorden wanneer aan bod komen.

Met LOGO...

... wordt woorden leren betekenisvol en krijgt het verdieping
... komt er een doorgaande lijn door de jaren én door alle vakken heen
... ondersteunt en verrijkt woorden leren het hele onderwijs

Bekijk onze regiobijeenkomsten of neem direct contact op

Download de brochureRegiobijeenkomstenNeem contact op

LOGO 3000 • Gerrit van der Veenlaan 4 • 3743 DN Baarn • T: +31 (0)346 219 211 • info@logo3000.nlPrivacy statement